Prevalentie en trend

Globesitas

De WHO spreekt van een globale obesitas epidemie, welke in de volgende generatie een groter gezondheidsprobleem zal zijn dan aids. Zowel de totale prevalentie als de mate van overgewicht binnen de populatie nemen toe. In de Verenigde Staten liegen de cijfers er niet om en is dik-zijn de norm geworden. Driekwart van de Amerikaanse bevolking is te zwaar en één derde van de bevolking is obees. De Europese situatie is op weg dezelfde trend te volgen. Recente cijfers, gepubliceerd door de WHO in 2006 laten Europese obesitas prevalentiecijfers zien tot 26% bij vrouwen en 22% bij mannen in het Verenigd Koninkrijk.

Tabel. Prevalentiecijfers van obesitas (BMI > 30 kg/m2) bij volwassenen (meestal 18-65 jaar maar soms worden andere ranges gebruikt) in EU-landen. De meeste cijfers zijn gebaseerd op zelf-gerapporteerde lengte en gewicht in bevolkingsonderzoek (WHO 2006).

Tabel 4
Vrouwen (%) Mannen (%)
België
Bulgarije
Cyprus
Denemarken
Duitsland
Estland
Finland
Frankrijk
Griekenland
Hongarije
Ierland
Italië
Letland
Litouwen
Malta
Nederland
Oostenrijk
Polen
Portugal
Roemenië
Slovenië
Slowakije
Spanje
Tsjechië
Verenigd Koninkrijk
Zweden		 13
14
12
9
12
15
14
13
18
18
16
9
20
17
20
11
9
20
n.b.
10
14
15
14
16
26
11		 12
11
13
10
14
14
15
12
26
17
20
9
12
14
27
10
9
16
n.b.
8
17
14
12
14
22
12

Volwassenen in Nederland

Volgens gegevens uit het Permanent Onderzoek Leefsituatie (POLS) van het Centraal Bureau voor de Statistieken (CSB) was in 2007 in Nederland bijna de helft van de bevolking te zwaar, 45,5%. Overgewicht komt bij mannen iets vaker voor in vergelijking tot vrouwen, 51,1 respectievelijk 39,9%. De 2007 prevalentie van obesitas bedroeg in Nederland 11,2%. Obesitas komt met 12,2% vaker voor bij vrouwen dan bij mannen: 10,2%. Deze groeistudie laat over ruim 25 jaar tot 2008, een ruime verdubbeling van het aantal Nederlanders met obesitas zien. De cijfers voor lengte en gewicht zijn verkregen middels zelfrapportage. Door vergelijk met studies waarbij het gewicht en de lengte gemeten worden in de klinische setting, lijkt er sprake te zijn van een onderschatting in de prevalentie van overgewicht (tot 6% onderschatting) en obesitas (tot 3% onderschatting) wanneer deze verkregen is middels zelfgerapporteerde cijfers.

Grafiek. Trend obesitas bij volwassenen in de periode 1981-2007 (Bron: POLS, gezondheid en welzijn, 2008).

Prevalentiecijfers CBS, maart 2010

Het CBS concludeert aan de hand van cijfers tot 2009 dat de gezonde leefstijl moeilijk haalbaar is. Bijna een op de twee beweegt onvoldoende, ruim een op de tien heeft ernstig overgewicht, een op de tien drinkt te veel alcohol en ruim een op de vier rookt. Nederlanders boeken de laatste jaren nauwelijks winst bij het streven naar een gezondere leefstijl. Zo is er in 2009 geen verbetering in het aantal mensen dat voldoende gezond beweegt. Het percentage mannen met ernstig overgewicht was sinds het begin van de waarneming niet eerder zo hoog. De afname in de laatste jaren van het percentage zware drinkers stagneert nu. Een positieve ontwikkeling is dat over een wat langere periode bekeken het aantal rokers licht blijft dalen. De uitkomsten voor matig overgewicht bij volwassenen van 20 jaar of ouder waren in 2009 nagenoeg gelijk aan die van 2008. Vier op de tien mannen en drie op de tien vrouwen hebben matig overgewicht. Het percentage volwassenen met ernstig overgewicht blijft echter nog steeds toenemen. Bij mannen (11,2%) was het aandeel met ernstig overgewicht sinds het begin van de waarneming in 1981 niet eerder zo hoog. Ouderen kampen het meest met ernstig overgewicht. Bij vrouwen boven de 65 jaar is dat een op de zes.

Kinderen in Nederland

Volgens de Landelijke Groeistudie van TNO is het percentage kinderen met overgewicht meer dan verdubbeld sinds de jaren tachtig. Veertien procent van de autochtone kinderen is te zwaar, maar bij kinderen van Turkse of Marokkaanse afkomst ligt dat veel hoger: van de Turkse kinderen is bijna een derde te dik.

Het percentage kinderen met obesitas, ongezond overgewicht, is nog sneller gestegen in diezelfde periode, maar is nog steeds vrij laag: slechts twee procent van de autochtone kinderen is echt obees. Bij de allochtone kinderen ligt het drie tot vier keer zo hoog, maar zelfs als je dat meerekent, doet Nederland het op Europese schaal goed. Volgens onderzoek van het internationale samenwerkingsverband OECD heeft Nederland samen met Roemenië en Letland het laagste percentage dikkerdjes van heel Europa. Ter vergelijking: in Spanje is het percentage dikke kinderen twee keer zo hoog als hier, in Malta zelfs drie keer.

De percentages

Het percentage kinderen met overgewicht is in Nederland in de periode 1980-1997 meer dan verdubbeld. In 1980 had 3-5% van de 5- tot 11-jarige jongens te maken met overgewicht, in 1997 was dit 7-12%. Het percentage jongens met obesitas in deze leeftijdsgroep is zelfs verachtvoudigd, van 0,1-0,3% tot 0,8-1,6%. Bij meisjes zijn vergelijkbare trends gevonden.
Sinds 1997 is het percentage 4-tot 15-jarige jongens met overgewicht gestegen van gemiddels 8% naar 13,6%. Meisjes blijken vaker te dik te zijn dan jongens, vooral op jongere leeftijd. Gemiddeld is de prevalentie van overgewicht bij 4- tot 15-jarige meisjes gestegen van 11,4% in 1997, naar 16,8% in 2002-2004. Bij jongens van 4 tot en met 15 jaar is de prevalentie van obesitas gestegen van 0,2% in 1980 naar 1,0% in 1997 en vervolgens naar 2,6% in 2002-2004. Bij meisjes waren die cijfers 0,5% (1980), 1,3% (1997) en 3,3% (2002-2004).

Risicogroepen

De Gezondheidsraad onderscheidt de volgende risicogroepen:

Grafiek. Trends overgewicht naar opleidingsniveau (CBS).